Το Hypnobirthing ως μέθοδος προετοιμασίας και ανακούφισης για τον τοκετό

Γράφει Ειρήνη-Αθηνά Αβραμίδου, Μαία.

Η εμπειρία των πόνου των γυναικών κατα τη διάρκεια του τοκετού βιώνεται με ποικίλους τρόπους και αυτό οφείλεται στη σύνθετη αλληλεπίδραση πολλαπλών φυσιολογικών και ψυχολογικών παραγόντων. Φυσιολογικά ο πόνος προέρχεται απο τις συστολές της μήτρας που διαστέλουν τον τράχηλο, καθώς επίσης και απο τη διάταση της λεκάνης, του κόλπου και του περινέου στο δεύτερο στάδιο του τοκετού. Είναι πόνος που δεν σηματοδοτεί παθολογία και υπάρχουν γυναίκες που γέννησαν αυθόρμητα χωρίς να τον αισθανθούν. Οι ψυχολογικοί παράγοντες όπως ο φόβος, το στρες, η μειωμένη αυτοπεποίθηση και κοινωνική υποστήριξη της μητέρας στον τοκετό φαίνεται να επηρεάζουν αρνητικά την εμπειρία του τοκετού και να αυξάνουν την ένταση του πόνου. Απο τις φαρμακολογικές μέθοδους αναλγησίας, η πιο δημοφιλής ειναι η επισκληρίδιος αναισθησία. Αποτελεί αποτελεσματική μέθοδος αναλγησίας στον τοκετό μπορεί όμως να στερήσει παράλληλα απο τη μητέρα τη φυσιολογική εξέλιξη του τοκετου της καθώς και να επηρεάσει αρνητικά την συνολική εμπειρία της για τον τοκετό αφού σταματά να έχει ενεργό ρόλο σε αυτόν. Επίσης, όπως όλες οι φαρμακολογικές μέθοδοι ανακούφισης, έτσι και η επισκληρίδιος περνά ως ενα βαθμό μέσω του πλακούντα στο έμβρυο.

 

Η αύξηση της ιατρικοποίησης του τοκετού, των παρεμβάσεων και των καισαρικών τομών οδήγησε πολλές γυναίκες στην αναζήτηση φυσικών μεθόδων ανακούφισης για τον τοκετό τους. Η ύπνωση έχει χρησιμοποιηθεί στην μαιευτική για πάνω απο έναν αιώνα, αλλά σχεδόν εξαλίφθηκε η χρήση της λόγω της αύξησης των φαρμακολογικών μεθόδων αναλγησίας. Iστορικά ο όρος “ύπνωση” χρησιμοποιήθηκε απο τον James Braid το 1840, για την ανακούφιση του πόνου στον τοκετό. Ο Dr. Grantly Dick Read, Άγγλος μαιευτήρας, ήταν αυτός που το 1947 περιέγραψε το σύνδρομο “φόβος – ένταση – πόνος” στις γυναίκες που γεννούν, συνδέοντας το φόβο και το στρες της μητέρας κατά τον τοκετό με ένταση και σφίξιμο των μυών της μήτρας με αποτέλεσμα τον εντονότερο πόνο. Στη συνέχεια η Marie Mongan (1992)  δημιούργησε με βάση τα δεδομένα και την φιλοσοφία του Read το προγεννητικό πρόγραμμα του Hypnobirthing, με σκοπό να μειώσει το άγχος στις μητέρες και να αυξήσει την εμπιστοσύνη τους για την διαδικασία του τοκετού. Στις μέρες μας, η χρήση της ύπνωσης στον τοκετό συναντάται όλο και πιο συχνά, ειδικά στις χώρες της Ευρώπης και στην Αυστραλία. Στην Ελλάδα, εφαρμόζεται τα τελευταία δυο χρόνια απο μαίες.

 

Ύπνωση

 

Η ύπνωση είναι μια κατάσταση της ανθρώπινης συνειδητότητας που περιλαμβάνει την επικεντρωμένη προσοχή, τη μειωμένη περιφερική αντίληψη και την ενισχυμένη ικανότητα να ανταποκρινόμαστε σε προτάσεις που θα βοηθήσουν να αλλάξουν αντιλήψεις και συμπεριφορές . Στη διάρκεια της ημέρας περνούμε συχνά απο υπνωτικές καταστάσεις (αυτο-ύπνωση), όπως για παράδειγμα την ώρα που οδηγούμε, διαβάζουμε ενα βιβλίο ή είμαστε απόλυτα συγκεντρωμένοι σε κάτι χωρίς να μας επηρεάζουν εξωτερικά ερεθίσματα. Ο σκοπός της ύπνωσης ή της αυτο-ύπνωσης στον τοκετό, είναι η αύξηση της αίσθησης ασφάλειας, ηρεμίας και χαλάρωσης στη μητέρα κατά τον τοκετό, καθώς και η εξάλειψη του φόβου. Αυτο μπορεί να επιτευχθεί με προγεννητικές συναντήσεις με υπνοθεραπευτή ή τη μαία/μαιευτή που έχει εκπαιδευτεί σε κάποιο πρόγραμμα Hypnobirthing.

 

Ο μηχανισμός της ύπνωσης και ο τρόπος δράσης στον τοκετό

 

Η εξέλιξη της απεικόνισης των νευρώνων του εγκεφάλου μας βοήθησε να κατανοήσουμε τις νευρο-φυσιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο μας κατα τη διάρκεια της ύπνωσης και πως αυτή μπορει να επιφέρει την αναλγησία. Mε τη χρήση τομογραφίας εκπομπής ποσιτρονίων, έχει φανεί οτι η πρόσθια έλικα του προσαγωγίου στον εγκέφαλο είναι το σημείο που επηρεάζεται με την χρήση της ύπνωσης για την διαχείριση του πόνου. H καταστολή της νευρικής δραστηριότητας, μεταξύ του αισθητικού φλοιού και της αμυγδαλής (μεταιχμιακό σύστημα εγκεφάλου), φαίνεται να παρεμποδίζει τη συναισθηματική αντίληψη των εμπειριών που αντιμετωπίζονται ως πόνος, έτσι αυτός περιορίζεται.

 

Ο μηχανισμός λειτουργίας της ύπνωσης στη διάρκεια του τοκετού έχει ως εξής: Με βάση το σύνδρομο που περιέγραψε ο Δρ. Dick Read “φόβος-ένταση-πόνος”, ο πόνος του τοκετού είναι αποτέλεσμα του άγχους και του φόβου της γυναίκας για τον τοκετό. Ο φόβος και η ανησυχία της γυναίκας θα ενεργοποιήσει το συμπαθητικό σύστημα του αυτόνομου νευρικού συστήματος, και τον μηχανισμό “fight or flight”, προκαλώντας την απελευθέρωση των ορμόνων του στρές, τις κατεχολαμίνες (αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη) προετοιμάζοντας το σώμα να αμυνθεί στον επικείμενο κίνδυνο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα αιμοφόρα αγγεία που θα διοχέτευαν αίμα στην μήτρα να περιορίσουν την αιμάτωση σε αυτό το όργανο και να το οδηγήσουν στους μυς των χεριών και των ποδιών, καθώς επίσης και τον εγκεφάλου προκειμένου να αντιδράσει με το αντανακλαστικό της επιβίωσης ως ανταπόκριση στον κίνδυνο. Εφόσον η μήτρα δεν αποτελεί ενα όργανο που συμμετέχει στην άμυνα του σώματος, μειώνεται η οξυγόνωση της και αυτό προκαλεί το σφίξιμο του τραχήλου και τη διακοπή της διαστολή του κατά τον τοκετό. Φυσιολογικά, όταν η γυναίκα είναι ήρεμη και χαλαρωμένη, οι επιμήκης μυς της μήτρας συσπώνται και πιέζουν το έμβρυο προς τον τράχηλο, καθώς και τραβούν τους κυκλοτερής μυς του τραχήλου για να τους διαστήλουν και να τους ανοίξουν. Οι δυο αυτοί μυς (επιμήκης, κυκλοτερής) της μήτρας λειτουργούν σε αρμονία και συνεργάζονται για να επιτύχουν την έξοδο του εμβρύου. Στη περίπτωση όμως, που η γυναίκα είναι στρεσαρισμένη και φοβισμένη, ο τράχηλος σκληραίνει λόγω της υποξίας που υφίσταται η μήτρα, οι δυο αυτοί μυς λειτουργούν ασυντόνιστα, με αποτέλεσμα να μην εξελίσεται ο τοκετός και η γυναίκα να πονά περισσότερο.

Όταν η γυναίκα βρεθεί σε βαθιά χαλάρωση ή ύπνωση, καταστέλεται ο μηχανισμός “fight or flight” και τότε λειτουργεί το παρασυμπαθητικό σύστημα. Οι ορμόνες που εκκρίνονται είναι ενδορφίνες, τα φυσικά οπιούχα του σώματος μας, η ωκυτοκίνη και η μελατονίνη. Οι ενδορφίνες ηρεμούν και χαλαρώνουν βαθιά τη γυναίκα βοηθώντας την να βιώνει με λιγότερο πόνο τις συστολές της, η ωκυτοκίνη προκαλεί αρμονικές και ρυθμικές συστολές στη μήτρα, η οποία τώρα αιματώνεται σωστά και ο τράχηλος διαστέλλεται φυσιολογικά. Η μελατονίνη βοηθά στην έκκριση της ωκυτοκίνης. Με αυτόν τον τρόπο ο τοκετός εξελίσσεται ομαλά και φυσικά.

 

Η ύπνωση επιτυγχάνεται με τη χρήση εργαλείων, τα οποία η γυναίκα γνωρίζει να χρησιμοποιεί ήδη απο τη διάρκεια των προγεννητικών συνεδριών αλλά και στο σπίτι στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Αυτά τα εργαλεία είναι: η ενημέρωση στα θέματα του τοκετού, το απαλό άγγιγμα του συντρόφου, η βαθιά χαλαρωτική αναπνοή, οι οραματισμοί, η περιγεννητική σύνδεση με το έμβρυο, η καθοδηγούμενες απο τον εκπαιδευτή συνεδρίες βαθιάς χαλάρωσης.

 

Η δομή των συνεδριών Hypnobirthing

 

Συνήθως οι συνεδρίες Hypnobirthing για την προετοιμασία για τοκετό είναι ατομικές αλλά γίνονται και σε ομαδικό επίπεδο απο εξειδικευμένο εκπαιδευτή στη μέθοδο του Hypnobirthing. Oι συνεδρίες είναι συνολικά 4 – 6 και διαρκούν περίπου δυο μιση ώρες η κάθεμια.  Μπορούν να συμμετέχουν όλες οι γυναίκες ανεξαρτήτως εβδομάδας κύησης ή τρόπου τοκετού. Μάλιστα φαίνεται οτι όσο πιο νωρίς σε εβδομάδα κύησης ξεκινήσουν οι συνεδρίες τόσο καλύτερα αποτελέσματα θα υπάρχουν. Ιδανικό για υψηλού και χαμηλού κινδύνου κυήσεις. Η γυναίκα θα πάρει έντυπο υλικό για το σπίτι καθώς και mp3/cd με ηχογραφημένες καθοδηγούμενες συνεδρίες βαθιάς χαλάρωσης. Ο σύντροφος της γυναίκας μπορεί να συμμετέχει επίσης καθώς ιδανικά, θα είναι αυτός που θα την καθοδηγεί και θα την βοηθά να χαλαρώνει βαθιά στη διάρκεια του τοκετού.

 

Τα οφέλη του Hypnobirthing

 

Στην πλειοψηφία τους τα αποτελέσματα των ερευνών δείχνουν οτι η ύπνωση στον τοκετό, με συνεδρίες Hypnobirthing σε εγκύους κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης παγκοσμίως, αυξάνουν τους φυσιολογικούς τοκετούς χωρίς τη χρήση ιατρικής παρέμβασης, μειώνουν την διάρκεια του τοκετού, γίνεται μειωμένη χρήση φαρμακευτικής αναλγησίας, υπάρχει αυξημένο Apgar Score στα νεογνά, τα ποσοστά καισαρικών τομών και χρήσης εμβρυουλκών είναι μειωμένα, όπως και τα ποσοστά επιλόχειας κατάθλιψης, σε σύγκριση με τα περιγεννητικά αποτελέσματα σε γυναίκες που είχαν απλή παρακολούθηση εγκυμοσύνης, χωρίς συνεδρίες ύπνωσης.

 

Πιο συγκεκριμένα, ως προς τη διαχείριση του πόνου στον τοκετό, οι μελέτες δείχνουν οτι οι γυναίκες που παρακολουθούν συνεδρίες ύπνωσης στην διάρκεια της εγκυμοσύνης τους, βιώνουν στον τοκετό τους λιγότερο πόνο και γίνεται μειωμένη χρήση φαρμακευτικών αναλγητικών, όπως η επισκληρίδιος αναισθησία.

 

Τα ευρήματα επίσης μας δείχνουν οτι στους τοκετούς που έγινε χρήση του Hypnobirthing τα επίπεδα ηρεμίας πριν και κατα την διάρκεια του τοκετού ήταν πολύ υψηλά, όπως και υπήρχε ηρεμία στο νεογνό μετά την γέννα. Oι πλειοψηφία των γυναικών δήλωσε οτι ένιωθε αυτοπεποίθηση για τον τοκετό, ήταν χαλαρωμένες και λιγότερο φοβισμένες, συγκεντρωμένες στον σκοπό τους να γεννήσουν το παιδί τους και είχαν καλύτερο έλεγχο της κατάστασης. Επίσης χαρακτήρισαν ως εύκολο και άνετο τον τοκετό τους, καθώς και ένιωσαν μεγαλύτερη ικανοποίηση για τους συντρόφους τους, οι οποίοι ήταν υποστηρικτικοί και είχαν ενεργό ρόλο στον τοκετό. Οι ίδιοι οι σύντροφοι των γυναικών, βίωσαν τον τοκετό με περισσότερη αυτοπεποίθηση, καθώς χρησιμοποίησαν στρατηγικές που τους βοήθησαν να εμπλακούν στη γέννα, και να δουλέψουν ως ζευγάρι με τη γυναίκα τους.

 

Οι γυναίκες που συμμετείχαν στις προγεννητικές συνεδρίες ύπνωσης αισθάνθηκαν οτι είναι πιο συνδεδεμένες και εναρμονισμένες με το σώμα τους και αυτό τους βοήθησε στο σωματικό, συναισθηματικό αλλά και νοητικό επίπεδο. Σημαντικό εύρημα είναι οτι ακόμη και αν ο τοκετός δεν είχε την έκβαση που επιθυμούσε η γυναίκα, με τη χρήση εργαλείων του Hypnobirthing όπως η αναπνοή και η χαλάρωση, δεν βίωσαν τραυματικά την εμπειρία της γέννας τους. Η πλειοψηφία των γυναικών θα παρακολουθούσαν ξανά το προγεννητικό πρόγραμμα ύπνωσης σε επόμενη εγκυμοσύνη, όπως και θα το πρότειναν σε άλλες γυναίκες.

 

Η γυναίκα συμμετέχοντας σε προγεννητικές συνεδρίες ύπνωσης, μαθαίνει την αυτο-ύπνωση, τη βαθιά χαλάρωση, την αναπνοή και κατανοεί πως λειτουργεί η μήτρα της όσο παραμένει χαλαρωμένη. Εφόσον η ύπνωση είναι αποτελεσματική, μπορεί να αποτελέσει μια απλή μέθοδος προγεννητικής προετοιμασίας για την προαγωγή του φυσιολογικού τοκετού, την βελτίωση της εμπειρίας του τοκετού, την μείωση της χρήσης φαρμακολογικών μεθόδων αναλγησίας αλλά και μείωση του κόστους του τοκετού στην οικογένεια και τη χώρα. Ο μητρικός θηλασμός επίσης επωφελείται, αν ο τοκετός έχει καλή και φυσική έκβαση. Η μαία και ο μαιευτής, είναι οι κατάλληλοι επαγγελματίες υγείας για τη φυσιολoγική εγκυμοσύνη και τοκετό, γνωρίζοντας τα οφέλη των προγεννητικών συνεδριών ύπνωσης ή Hypnobirthing, μπορούν να υποστηρίξουν την γυναίκα στον τοκετό της, έχοντας καλά περιγεννητικά αποτελέσματα. Επίσης αποτελεί και μια πρόταση για μείωση των καισαρικών τομών στη Ελλάδα.

Ειρήνη-Αθηνά Αβραμίδου, Ανεξάρτητη Μαία Μsc, ΚG Hypnobirthing Practitioner, Infant Massage Instructor IAIM, Συνιδρύτρια του κέντρου Μαιευτικής Φροντίδας Midwives.